Akran Zorbalığı ile Nasıl Mücadele Edilmeli?

Zorbalık nedir? Neler zorbalık sayılır? Zorbalığa maruz kalan çocuk nasıl anlaşılır? Zorbalığa uğrayan çocuğa nasıl yaklaşılmalıdır?

Zorbalık nedir? Neler zorbalık sayılır? Zorbalığa maruz kalan çocuk nasıl anlaşılır? Zorbalığa uğrayan çocuğa nasıl yaklaşılmalıdır?

Zorbalık başkalarını incitmek niyeti ile yapılan saldırıya denir. Yapılan bu zorbaca davranışlar karşıdaki kişinin canını yakabilir veya duygusal olarak çökkünlük yaşamasına sebep olabilir. Bu durum özellikle okul çağındaki çocukların başına sık sık gelmektedir ve genelde çocuklar durumla nasıl mücadele edeceklerini bilemediği için yıkıcı bir hal almaktadır.

Çocukların okulda sıklıkla karşılaştığı zorbalık türlerini sınıflandıracak olursak:

Bedensel: itme, tekmeleme, saç çekme, kaba el kol şakaları vb. fiziksel şiddet içeren her türlü davranış

Sözel: alay etme, isim takma, dedikodu çıkarma, tehdit etme, sözlü olarak yapılan kaba ve kırıcı şakalar, zorbalık yapılan kişi hakkında kağıtlara bir şeyler yazma ve bunu herkese gösterme

Duygusal: dalga geçme, aşağılama, dışlama, gruptan çıkarma, özellikle sınıftan bazı kişilerin zorbalığa uğrayan çocukla konuşmasını engelleme, eşyalarına zarar verme.

Siber: Bu kategori son zamanlarda çocukların telefon tablet vb. teknolojik ürünleri kullanması ile ortaya çıkmaktadır. Siber zorbalıkta kişiler sosyal medya ve benzeri mecralarda zorbalığa uğramaktadır. Örneğin, sınıf watsapp grubunda zorbalığa uğrayan kişi ile ilgili resim paylaşma, onunla dalga geçme veya instagram, facebook gibi uygulamalardan rahatsız edici mesajlar atmak gibi siber ortamda karşılaşılan benzeri zorluklar siber zorbalık olarak ifade edilebilir. Günümüzde en sık karşılaşılan zorbalık türlerinden birisidir.

Çoğu kişi yaşantısı boyunca yukarıda saydığımız zorbalık türlerinden birisine maruz kalmıştır. Bazı insanlar bu zorbalıkla daha kolay başa çıkabilirken bazı insanlar için bu yaşadıkları süreç çok yıkıcı olabilir.

Bahsetmiş olduğumuz bu zorbalık türlerine maruz kalan çocuklar yaşadıkları durumun utanç verici olduğunu düşündükleri için bunu ifade etmekten kaçınırlar. Bu yüzden burada ebeveynlerin dikkatli olması gerekebilir.

Zorbalığa uğrayan çocuk nasıl anlaşılır?

Zorbalığa uğrayan çocuk yaşadıklarını sözlü olarak ifade etmekten kaçınır. Bunun için çocuğun davranışlarından çıkarımda bulunmak gerekir. Örneğin, okula gitmek istemeyebilir hatta buna “Hastayım.” “Öğretmenimi sevmiyorum.” gibi çeşitli bahaneler sunabilir, servisinin veya sınıfının değiştirilmesini teklif edebilir, bir anda başarısında düşüş gözlenebilir.

Bazen çocuklar çalışkan arkadaşlarını çekemedikleri için ona karşı zorbalık yapabilirler. zorbalığa uğrayan çocuk başarısı düşerse grup tarafından kabul edileceğini düşündüğü için derslerini bilerek ihmal edebilir. Parası alınan çocuk sık sık anne babasından para isteyebilir. Normale oranla daha içine kapanık bir hal alabilir bu duruma tırnak yeme, kekeleme alt ıslatma gibi semptomlarda eşlik edebilir. Bu ve benzeri durumlara karşı aile dikkatli olmalı eğer bir zorbalık varsa durum daha yıkıcı olmadan müdahale etmelidir.

Çocuklukta maruz kalınan zorbalık ileriye dönük kalıcı sorunlara yol açabilir. Zorbalığa uğrayan çocuk ileriki yaşantısında öz güven sorunu ile karşılaşabilir. Kendisine karşı yapılan haksızlıklara nasıl bir tepki vermesi gerektiğini bilmediği için ezilebilir.

Zorbalık yapan çocukların kişilik özellikleri

Burada zorbalığa uğrayan çocuk kadar zorbalık yapan çocuğun da tespit edilmesi önemlidir. Yapmış olduğu davranışların nedenleri sorgulanmalı ve gerekirse bir yardım alınmalıdır.

Araştırma sonuçları zorbaların genellikle kişilik bozukluğu olduğunu, okul kurallarını sıklıkla ihlal ettiklerini, az kaygı duyduklarını, öz saygı düzeylerinin yüksek olduğunu, diğer öğrencilere karsı olumlu tavır sergilemediklerini, başkalarının başarılarını kıskandıklarını, yenilgiyi kabul edemediklerini, öfkeli olduklarını ve ilişkilerinde başarısız olduklarını göstermektedir. Ayrıca, ailesi içinde zorba davranışlara maruz kalan, okulda başarı gösteremeyen, değersiz olduğunu düşünen ve kendilerine güvenmeyen öğrenciler de zorbalığa başvurabilmektedir.

Zorbalığa uğrayan çocukların kişilik yapılarına baktığımız zaman genelde sakin, kibar, kavga ve tartışmanın olmadığı ortamda yetişen ve kendilerine karşı yapılan haksızlığa nasıl bir tepki vermesi gerektiğini gözlemleyememiş çocuklar olduğunu fark ederiz.

İleride çocuğunun zorba davranışlarda bulunmasını istemeyen ebeveynler ne yapmalı?

Çocukların yaptığı zorbaca davranışların temelinde aile yatmaktadır. Bazen ailedeki davranışlar örnek alınır bazen ailevi problemler dışarıya zorbalık olarak yansır ama genelde zorbalık davranışının sebebini aile oluşturur. Bu yüzden bu davranışı önlemek için ebeveynlere çok fazla sorumluluk düşmektedir. Çocuklar ailede merhameti, insanları üzmenin ne kadar zarar verici olabileceğini, empati kurmanın nasıl bir şey olduğunu vb. davranışları gözlemleyebilmelidir. Bunun için aileler yaptıkları her davranışları dikkate alınacağını bilerek hareket etmelidir. Çocuğum zorba değil hakkını arıyor diye düşünülebilir. Ancak hakkını aramak başkalarının canını yakarak olmamalıdır. Hakkını sakin bir şekilde kimseye  zarar vermeden nasıl arayabileceğine dair çocukla konuşulmalı ona alternatifler sunulmalıdır.

Çocuğum zorbalığa maruz kalıyor. Bu durumda ne yapmalıyım?

Öncelikle çocuğunuz bunu sizinle paylaşmıyorsa onun durumu sizinle paylaşabilmesi için uygun ortam oluşturmaya çalışın. Yaşamış olduğunuz benzer bir olay varsa bu olayı uygun bir şekilde anlatın. Çocuğunuz bu sayede duruma maruz kalan kişinin tek kendisi olmadığını düşünür ve biraz da olsa rahatlar. Paylaşımı yaptıktan sonra öncelikle durumu normalleştirin, “Bu benimde başıma gelmişti, babanda benzer şeyler yaşamış ve birçok insan bunları yaşıyor. Çok normal ama asıl önemli olan bu durumla nasıl mücadele edebileceğin.” gibi. Daha sonra durumu sınıf öğretmeni ile paylaşın. Durumun hafife alınmaması gerektiğini belirtin ve sınıf içi etkinliklerle durumun giderilmesini talep edin.

 

Psk. Aslıhan ÇELİK